GLOSSARY

گلیسرآلدئید-۳-فسفات دهیدروژناز (Glyceraldehyde-3-Phosphate Dehydrogenase (GAPDH)) اکسیداسیون گلیسرآلدئید فسفات را با تولید حامل احیایی جفت می‌کند.

گلیکولیز در سیتوزول از گلوکز یا ماده ورودی مناسب، پیرووات و حامل احیاشده تولید می‌کند و تولید خالص ATP دارد. خود مسیر نیاز مستقیم به اکسیژن ندارد و هنگام فعالیت هوازی هم جریان دارد. تبدیل پیرووات به لاکتات به بازسازی حامل اکسیدشده برای ادامه مسیر کمک می‌کند. بنابراین وجود لاکتات، نبود قطعی اکسیژن نیست و گلیکولیز را نباید فقط سامانه زمان کمبود اکسیژن دانست.

واسطه‌های فسفاته، گلوکز را در شبکه سلولی نگه می‌دارند و در مراحل برش و انتقال گروه شرکت می‌کنند. گلوکز فسفاته می‌تواند میان گلیکولیز، ذخیره گلیکوژن و مسیر پنتوز فسفات تقسیم شود. بعضی تریوزها نیز با ساخت گلیسرول و دیگر مسیرها ارتباط دارند. نام یک واسطه فقط موقعیت شیمیایی را می‌گوید؛ مقدار بالاتر آن لزوماً به معنی شار بیشتر یا توصیه مصرف مستقیم همان ترکیب نیست.

کنترل شار معمولاً بین چند مرحله، عرضه سوبسترا و نیاز مصرف تقسیم می‌شود. «محدودکننده سرعت» توصیفی وابسته به شرایط است و یک آنزیم همیشه فرمانده ثابت تمام مسیر نیست. مرحله تعهدی ورود اختصاصی‌تر به مسیر را مشخص می‌کند و الزاماً همان مرحله دارای بیشترین کنترل نیست. افزایش یک آنزیم یا مصرف پیش‌ساز آن بدون سنجش کل شبکه، تضمین‌کننده افزایش شار یا عملکرد نیست.

کوفاکتور جزء غیرپروتئینی لازم برای فعالیت بعضی آنزیم‌هاست؛ می‌تواند یون معدنی یا ترکیب آلی باشد. کوآنزیم نوع آلی آن است و گروه پروستتیک معمولاً اتصال محکم‌تری دارد. آپوآنزیم بخش پروتئینی بدون کوفاکتور لازم و هولوآنزیم شکل کامل فعال آن است. شدت اتصال و نقش ماده را باید مشخص کرد؛ هر ماده کنار آنزیم، کوفاکتور ضروری آن محسوب نمی‌شود.

برای نمونه، اگر پس از یک دوره تمرین فعالیت آنزیمی تغییر کند، ابتدا می‌پرسیم سنجش روی خون، نمونه بافت یا پروتئین خالص بوده است. سپس شرایط آزمون، تغذیه و زمان آخرین جلسه را کنار عملکرد واقعی قرار می‌دهیم؛ این مقایسه کمک می‌کند پاسخ تنظیمی را با کمبود غذایی یا نیاز به مکمل اشتباه نگیریم.

فعالیت سنجیده‌شده مقدار تبدیل در زمان و تحت شرایط روش است، نه صرفاً مقدار پروتئین موجود. سنجش با سوبسترای کافی ممکن است ظرفیت بالقوه را نشان دهد، درحالی‌که بافت زنده محدودیت و تنظیم متفاوت دارد. واحد، مقدار مرجع بافت و روش آماده‌سازی برای مقایسه لازم‌اند. فعالیت خون نیز با فعالیت داخل عضله یکی نیست؛ تغییر آزمایش را بدون زمان تمرین، علائم و منبع بافتی تفسیر نمی‌کنیم.

تمرین می‌تواند مقدار، تنظیم یا ظرفیت فعالیت بعضی آنزیم‌ها را تغییر دهد؛ الگو به نوع، شدت، حجم و سابقه تمرین وابسته است. پاسخ حاد یک جلسه را با سازگاری مزمن برابر نمی‌گیریم. نشانگر اکسیداتیو یا گلیکولیتیک تنها بخشی از تصویر است؛ انتقال اکسیژن، ذخیره سوخت و هماهنگی عصبی هم اهمیت دارند. برای قضاوت کاربردی، نتیجه عملکرد و بازیابی را در کنار تغذیه کافی و برنامه تمرین می‌سنجیم.