GLOSSARY

فروکتوز-۶-فسفات (Fructose-6-Phosphate (F6P)) واسطه فسفاته قندی در گلیکولیز و تبدیل‌های مرتبط است.

گلیکولیز در سیتوزول از گلوکز یا ماده ورودی مناسب، پیرووات و حامل احیاشده تولید می‌کند و تولید خالص ATP دارد. خود مسیر نیاز مستقیم به اکسیژن ندارد و هنگام فعالیت هوازی هم جریان دارد. تبدیل پیرووات به لاکتات به بازسازی حامل اکسیدشده برای ادامه مسیر کمک می‌کند. بنابراین وجود لاکتات، نبود قطعی اکسیژن نیست و گلیکولیز را نباید فقط سامانه زمان کمبود اکسیژن دانست.

واسطه‌های فسفاته، گلوکز را در شبکه سلولی نگه می‌دارند و در مراحل برش و انتقال گروه شرکت می‌کنند. گلوکز فسفاته می‌تواند میان گلیکولیز، ذخیره گلیکوژن و مسیر پنتوز فسفات تقسیم شود. بعضی تریوزها نیز با ساخت گلیسرول و دیگر مسیرها ارتباط دارند. نام یک واسطه فقط موقعیت شیمیایی را می‌گوید؛ مقدار بالاتر آن لزوماً به معنی شار بیشتر یا توصیه مصرف مستقیم همان ترکیب نیست.

پیرووات نقطه شاخه‌ای است و می‌تواند با لاکتات و آلانین تبادل داشته باشد یا برای اکسیداسیون به استیل کوآنزیم A تبدیل شود. تبدیل اکسیداتیو همراه خروج دی‌اکسید کربن، در شرایط معمول مسیر مستقیم برگشت از استیل به پیرووات نیست. ورود به مسیر دیگر به نیاز و تنظیم وابسته است. اسید پیروویک و پیرووات شکل‌های مرتبط‌اند و از نقش این واسطه، سود قطعی مکمل آن برای کاهش چربی یا عملکرد نتیجه نمی‌گیریم.

لاکتات سوخت، پیش‌ساز و پیام متابولیکی است و در شرایط دارای اکسیژن هم پیوسته ساخته می‌شود. در pH فیزیولوژیک، شکل یونی غالب است؛ کاربرد روزمره اسید لاکتیک نباید آن را عامل یگانه خستگی یا درد عضلانی روز بعد معرفی کند. بافت‌هایی مانند عضله و قلب می‌توانند آن را مصرف کنند. هدف ریکاوری حذف همه لاکتات نیست؛ بازیابی سوخت، مایع و استراحت باید با شرایط جلسه هماهنگ شوند.

مثلاً هنگام مقایسه جلسه سبک با تمرین شدید، غذای پیش از فعالیت، مدت و شدت، زمان نمونه‌گیری و شرایط بازیابی را کنار هم ثبت می‌کنیم. تغییر یک عدد یا فعال‌شدن یک مسیر به‌تنهایی برای تغییر رژیم کافی نیست؛ تصمیم کاربردی باید به هدف تمرین، تحمل فرد و روند واقعی عملکرد متصل بماند.

گلیکولیز و انتقال فسفات فسفوکراتین در همان واکنش‌های تولید ATP به اکسیژن مستقیم نیاز ندارند، اما بدن هم‌زمان از فرایندهای وابسته به اکسیژن استفاده می‌کند. اصطلاح بی‌هوازی به معنی خاموش‌شدن کامل اکسیژن یا قطع تنفس نیست. سهم مسیرها با شدت و مدت و ذخایر تغییر می‌کند و مرز زمانی کلید روشن‌وخاموش ثابت ندارند. بازیابی ذخایر سریع هم به وضعیت متابولیکی پس از فعالیت وابسته است.

در ورزش، مقدار و زمان سوخت با شدت، مدت، ذخایر و فاصله ریکاوری هماهنگ می‌شوند. هیچ مسیر انرژی یک‌باره کاملاً جای همه مسیرهای دیگر را نمی‌گیرد. هدف عملی، تأمین نیاز جلسه و بازیابی است؛ بالا بردن یک نشانگر یا بیشینه‌کردن سرعت یک واکنش لزوماً هدف بهتری نیست. رژیم متنوع با انرژی و پروتئین و کربوهیدرات متناسب، پایه تفسیر هر ادعای متابولیکی می‌ماند.