GLOSSARY

رونویسی (Transcription) فرآیندی است که طی آن اطلاعات ژنتیکی موجود در DNA به یک رشته‌ی RNA پیام‌رسان (mRNA) منتقل می‌شود. این مرحله، نخستین گام در مسیر بیان ژن است و در نهایت منجر به ساخت پروتئین می‌شود. رونویسی در هسته سلول‌های یوکاریوتی انجام می‌شود و نقش محوری در تنظیم فعالیت سلولی دارد.

رونویسی با اتصال آنزیمی به نام RNA پلی‌مراز (RNA Polymerase) به ناحیه‌ای از DNA که پروموتر (Promoter) نام دارد، آغاز می‌شود. پروموتر، ناحیه‌ای خاص از توالی DNA است که به آنزیم اجازه می‌دهد محل دقیق شروع رونویسی را تشخیص دهد. بعد از اتصال، DNA باز شده و یک رشته‌ی منفرد از آن به عنوان الگو (Template strand) مورد استفاده قرار می‌گیرد.

RNA پلی‌مراز نوکلئوتیدهای مکمل را مطابق با رشته‌ی الگو به هم متصل می‌کند و یک رشته‌ی جدید RNA ساخته می‌شود. برخلاف DNA که دارای باز تیمین (T) است، در RNA این باز به شکل یوراسیل (U) جایگزین می‌شود. این فرایند تا رسیدن به ناحیه‌ای از DNA به نام ترمیناتور (Terminator) ادامه می‌یابد، جایی که رونویسی به پایان می‌رسد و RNA تازه ساخته‌شده آزاد می‌شود.

در سلول‌های یوکاریوتی، RNA اولیهای که تولید می‌شود pre-mRNA نام دارد و نیاز به فرایندهایی مانند افزودن کلاهک (5’ cap)، پلی‌آدنیلاسیون (poly-A tail) و برش و اتصال (Splicing) دارد تا به mRNA بالغ تبدیل شود. این mRNA سپس از هسته خارج شده و وارد سیتوپلاسم می‌شود تا مرحله‌ی ترجمه (Translation) را آغاز کند.

فرایند Splicing شامل حذف اینترون‌ها (ناحیه‌های غیرکدکننده) و اتصال اگزون‌ها (ناحیه‌های کدکننده) به یکدیگر است. این مرحله به سلول اجازه می‌دهد تا از یک ژن، چندین نوع پروتئین متفاوت بسازد، فرایندی که به آن Alternative Splicing گفته می‌شود. این توانایی برای تولید پروتئین‌های مختلف از یک ژن در پاسخ به نیازهای مختلف فیزیولوژیکی اهمیت بالایی دارد.

کنترل رونویسی توسط