GLOSSARY

نورون (Neuron) سلول تخصص‌یافته اصلی در دستگاه عصبی است که برای دریافت، پردازش و انتقال اطلاعات طراحی شده است. مغز، نخاع و اعصاب محیطی از شبکه‌های بسیار گسترده‌ای از نورون‌ها و سلول‌های پشتیبان تشکیل شده‌اند. نورون‌ها به بدن اجازه می‌دهند محرک‌های محیطی را دریافت کند، اطلاعات حسی را پردازش کند و پاسخ‌های مناسب ایجاد کند. کنترل حرکت عضلات، احساس درد و لمس، تنظیم بسیاری از فعالیت‌های اندام‌های داخلی، یادگیری و حافظه همگی به فعالیت شبکه‌های عصبی وابسته‌اند. یک نورون معمولی از سه بخش اصلی شامل جسم سلولی (Cell Body / Soma)، دندریت‌ها (Dendrites) و آکسون (Axon) تشکیل شده است. جسم سلولی حاوی هسته و بسیاری از اندامک‌های مورد نیاز برای متابولیسم و حفظ حیات سلول است. دندریت‌ها زوائد منشعبی هستند که بخش مهمی از پیام‌های ورودی نورون را دریافت می‌کنند. آکسون ساختاری تخصص‌یافته است که پیام عصبی را از ناحیه آغازین خود به سمت پایانه‌های آکسونی هدایت می‌کند. برخی آکسون‌ها بسیار کوتاه هستند، در حالی که بعضی دیگر می‌توانند مسیرهای طولانی را در بدن طی کنند. بسیاری از آکسون‌ها توسط غلاف میلین (Myelin Sheath) پوشیده می‌شوند. میلین نوعی عایق الکتریکی است که می‌تواند سرعت و کارایی انتقال پیام عصبی را افزایش دهد. در فاصله میان بخش‌های میلین‌دار، نواحی کوچکی به نام گره‌های رانویه (Nodes of Ranvier) وجود دارند. در آکسون‌های میلین‌دار، پیام عصبی از طریق مکانیسمی به نام هدایت جهشی (Saltatory Conduction) با سرعت بالایی منتشر می‌شود. عملکرد الکتریکی نورون به اختلاف غلظت یون‌ها در دو طرف غشای سلولی وابسته است. یون‌های سدیم، پتاسیم، کلر و کلسیم از مهم‌ترین یون‌های مرتبط با فعالیت عصبی هستند. در حالت پایه، اختلاف ولتاژی میان داخل و خارج غشاء وجود دارد که پتانسیل استراحت غشاء (Resting Membrane Potential) نامیده می‌شود. کانال‌های یونی و پمپ سدیم–پتاسیم (Na⁺/K⁺ Pump) در ایجاد و حفظ شرایط یونی لازم برای این وضعیت نقش دارند. هنگامی که تحریک نورون در ناحیه آغازین آکسون به آستانه مناسب برسد، پتانسیل عمل (Action Potential) ایجاد می‌شود. پتانسیل عمل یک تغییر سریع و موقت در ولتاژ غشای نورون است. باز و بسته شدن هماهنگ کانال‌های یونی ولتاژوابسته موجب ایجاد مراحل دپلاریزاسیون و رپلاریزاسیون می‌شود. پتانسیل عمل پس از ایجاد شدن در طول آکسون انتشار پیدا می‌کند و اطلاعات را به سمت پایانه‌های آن می‌رساند. در انتهای بسیاری از نورون‌ها، پیام باید به نورون یا سلول دیگری منتقل شود. محل ارتباط عملکردی میان این سلول‌ها سیناپس (Synapse) نام دارد. در سیناپس‌های شیمیایی، رسیدن پتانسیل عمل به پایانه آکسون موجب ورود کلسیم و آزاد شدن انتقال‌دهنده‌های عصبی (Neurotransmitters) می‌شود. این مواد به گیرنده‌های سلول هدف متصل می‌شوند و فعالیت آن را تغییر می‌دهند. استیل‌کولین، گلوتامات، GABA، دوپامین و نورآدرنالین نمونه‌هایی از انتقال‌دهنده‌های عصبی هستند. نورون‌ها از نظر عملکرد نیز متفاوت‌اند و می‌توان آنها را به گروه‌هایی مانند نورون‌های حسی (Sensory Neurons)، نورون‌های حرکتی (Motor Neurons) و اینترنورون‌ها (Interneurons) تقسیم کرد. نورون‌های حسی اطلاعات را از گیرنده‌های بدن به دستگاه عصبی مرکزی منتقل می‌کنند. اینترنورون‌ها در پردازش و ارتباط میان بخش‌های مختلف شبکه عصبی نقش دارند. نورون‌های حرکتی نیز فرمان‌های عصبی را از دستگاه عصبی مرکزی به عضلات یا سایر اندام‌های هدف منتقل می‌کنند.