GLOSSARY

میکروگلیا (Microglia) گروهی از سلول‌های تخصص‌یافته ایمنی هستند که در دستگاه عصبی مرکزی (Central Nervous System / CNS)، یعنی مغز و نخاع، حضور دارند. این سلول‌ها بخشی از خانواده سلول‌های گلیال (Glial Cells) محسوب می‌شوند، اما از نظر منشأ و عملکرد ایمنی با بسیاری از سلول‌های گلیال دیگر تفاوت دارند. میکروگلیا را می‌توان مهم‌ترین سلول ایمنی مقیم دستگاه عصبی مرکزی دانست. این سلول‌ها به‌طور مداوم محیط اطراف نورون‌ها و سایر سلول‌های عصبی را بررسی می‌کنند. در شرایط طبیعی، میکروگلیا دارای زوائد باریک و منشعبی است که به‌طور پیوسته محیط اطراف را پایش می‌کنند. بنابراین اصطلاح «میکروگلیای در حال استراحت» به معنای غیرفعال بودن کامل این سلول‌ها نیست. حتی در بافت سالم، میکروگلیا فعالیت نظارتی مداومی دارد و تغییرات محیط عصبی را شناسایی می‌کند. در صورت ایجاد آسیب بافتی، عفونت یا تغییرات غیرطبیعی، رفتار و شکل این سلول‌ها می‌تواند تغییر کند. میکروگلیا به سمت ناحیه آسیب‌دیده حرکت می‌کند و در پاسخ ایمنی و ترمیم بافت مشارکت می‌کند. یکی از عملکردهای مهم آن فاگوسیتوز (Phagocytosis) است. در این فرایند، میکروگلیا می‌تواند بقایای سلولی، اجزای آسیب‌دیده و برخی عوامل خارجی را دربرگیرد و حذف کند. این پاک‌سازی برای حفظ محیط مناسب اطراف نورون‌ها اهمیت زیادی دارد. میکروگلیا همچنین می‌تواند انواع مختلفی از مولکول‌های پیام‌رسان ایمنی، از جمله سیتوکین‌ها (Cytokines)، را تولید کند. این پیام‌رسان‌ها به تنظیم التهاب و ارتباط میان سلول‌های مختلف دستگاه عصبی کمک می‌کنند. پاسخ التهابی کنترل‌شده می‌تواند برای مقابله با آسیب و آغاز فرایند ترمیم مفید باشد. با این حال، فعال شدن شدید یا طولانی‌مدت مسیرهای التهابی می‌تواند برای بافت عصبی زیان‌آور باشد. به همین دلیل عملکرد میکروگلیا به تعادل دقیق میان پاسخ محافظتی و جلوگیری از التهاب بیش از حد وابسته است. میکروگلیا فقط هنگام بیماری یا آسیب اهمیت ندارد و در عملکرد طبیعی دستگاه عصبی نیز مشارکت می‌کند. این سلول‌ها می‌توانند با سیناپس‌ها (Synapses)، یعنی محل‌های ارتباط عملکردی میان نورون‌ها، تعامل داشته باشند. در دوره رشد دستگاه عصبی، میکروگلیا در حذف و بازآرایی برخی اتصالات سیناپسی نقش دارد. این فرایند به شکل‌گیری و سازمان‌یافتگی مناسب شبکه‌های عصبی کمک می‌کند. میکروگلیا همچنین با نورون‌ها، آستروسیت‌ها و سایر اجزای محیط عصبی ارتباط متقابل دارد. بنابراین این سلول‌ها را نباید صرفاً «سلول‌های پاک‌کننده مغز» در نظر گرفت. آنها بخشی فعال از سیستم تنظیم و حفاظت محیط عصبی هستند.