GLOSSARY

محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA Axis) سیستم اصلی پاسخ هورمونی به استرس است که در آن CRH از هیپوتالاموس ACTH را از هیپوفیز و ACTH کورتیزول را از قشر آدرنال آزاد کرده و کورتیزول با بازخورد منفی محور را مهار می‌کند.

فعال‌سازی

• استرس‌های جسمی: ورزش شدید، آسیب، جراحی، عفونت، افت قند و کم‌آبی.
• استرس‌های روانی: اضطراب، رقابت و ترس.
• ریتم شبانه‌روزی: پاسخ بیداری کورتیزول (CAR): افزایش حدود ۵۰ تا ۷۵ درصدی طی ۳۰ تا ۴۵ دقیقه پس از بیداری.

اثرات کورتیزول در استرس حاد (سازگارانه)

• بسیج انرژی: گلوکونئوژنز، لیپولیز و پروتئولیز.
• حفظ فشار خون (اثر مجازکننده بر کاتکول‌آمین‌ها).
• مهار التهاب و ایمنی (جلوگیری از پاسخ بیش از حد).
• افزایش هوشیاری و حافظه هیجانی.

استرس مزمن (ناسازگارانه)

کورتیزول بالای پایدار ← چاقی شکمی، مقاومت انسولینی، فشار خون بالا، پوکی استخوان، سرکوب ایمنی، آتروفی هیپوکامپ،