GLOSSARY

گلیکوپروتئین (Glycoprotein) مولکولی است که از اتصال یک پروتئین به یک یا چند زنجیره کربوهیدراتی تشکیل می‌شود. بخش کربوهیدراتی این مولکول معمولاً از زنجیره‌های نسبتاً کوتاه قندی یا الیگوساکاریدها (Oligosaccharides) تشکیل شده است. گلیکوپروتئین‌ها در بسیاری از سلول‌ها و مایعات بدن وجود دارند و در ارتباط سلولی، شناسایی سلول‌ها، عملکرد گیرنده‌ها، سیستم ایمنی و حفظ ساختار بافت‌ها نقش دارند. بسیاری از گلیکوپروتئین‌های غشایی در سطح خارجی غشای سلولی (Cell Membrane) قرار می‌گیرند. بخش پروتئینی آنها ممکن است درون غشا قرار داشته باشد، در حالی که زنجیره‌های کربوهیدراتی معمولاً به سمت فضای خارج سلول امتداد پیدا می‌کنند. این زنجیره‌های قندی همراه با کربوهیدرات‌های متصل به سایر مولکول‌های غشایی در تشکیل بخشی از پوشش سطح سلول به نام گلیکوکالیکس (Glycocalyx) مشارکت می‌کنند. گلیکوکالیکس در محافظت از سطح سلول و شناسایی و تعامل میان سلول‌ها اهمیت دارد. تولید بسیاری از گلیکوپروتئین‌ها با ساخت بخش پروتئینی آنها در شبکه آندوپلاسمی خشن (Rough Endoplasmic Reticulum) آغاز می‌شود. سپس فرایندی به نام گلیکوزیلاسیون (Glycosylation) باعث اتصال گروه‌های کربوهیدراتی به پروتئین می‌شود. بخشی از این پردازش در شبکه آندوپلاسمی و بخش دیگری در دستگاه گلژی (Golgi Apparatus) انجام می‌شود. دو شکل مهم این فرایند N-linked Glycosylation و O-linked Glycosylation هستند که بر اساس نحوه اتصال زنجیره قندی به اسیدهای آمینه پروتئین تفاوت دارند. ساختار دقیق بخش قندی می‌تواند بر پایداری، محل قرارگیری و عملکرد پروتئین اثر بگذارد. برخی گلیکوپروتئین‌ها به‌عنوان گیرنده‌های غشایی (Membrane Receptors) عمل می‌کنند و پیام‌های خارج سلولی را دریافت می‌کنند. برخی دیگر در چسبندگی سلول‌ها به یکدیگر یا اتصال آنها به ماتریکس خارج‌سلولی (Extracellular Matrix) نقش دارند. بسیاری از مولکول‌های سیستم ایمنی نیز گلیکوپروتئین هستند. برای مثال، آنتی‌بادی‌ها (Antibodies) دارای بخش‌های کربوهیدراتی هستند که می‌توانند بر برخی ویژگی‌های ساختاری و عملکردی آنها تأثیر بگذارند. برخی پروتئین‌های سطح سلول نیز به سیستم ایمنی کمک می‌کنند هویت و وضعیت سلول‌ها را تشخیص دهد. آنتی‌ژن‌های گروه‌های خونی نیز با ساختارهای کربوهیدراتی سطح سلول ارتباط دارند، اگرچه همه آنها صرفاً گلیکوپروتئین نیستند و برخی روی گلیکولیپیدها قرار دارند. گلیکوپروتئین‌ها همچنین می‌توانند در ترشحات بدن وجود داشته باشند و موسین‌ها (Mucins) نمونه مهمی از گلیکوپروتئین‌های دارای مقدار زیاد کربوهیدرات هستند. بنابراین گلیکوپروتئین یک مولکول منفرد با یک وظیفه مشخص نیست، بلکه نام گروه بزرگی از پروتئین‌های دارای بخش‌های کربوهیدراتی با عملکردهای متنوع است.