GLOSSARY

دندریت (Dendrite) یکی از بخش‌های اصلی نورون (Neuron) است که نقش مهمی در دریافت اطلاعات از نورون‌ها و سایر منابع ورودی دارد. بیشتر نورون‌ها دارای تعدادی دندریت هستند که از جسم سلولی (Cell Body / Soma) منشعب می‌شوند. دندریت‌ها معمولاً کوتاه‌تر از آکسون هستند، اما می‌توانند شاخه‌های بسیار متعددی ایجاد کنند. مجموعه این شاخه‌ها ساختاری به نام درخت دندریتی (Dendritic Tree) ایجاد می‌کند. گستردگی این درخت سطح زیادی را برای دریافت پیام‌های عصبی فراهم می‌کند. شکل و تعداد دندریت‌ها در انواع مختلف نورون‌ها یکسان نیست و با نوع و عملکرد آنها ارتباط دارد. برخی نورون‌ها دارای ساختار دندریتی نسبتاً ساده هستند، در حالی که بعضی نورون‌های مغز شبکه دندریتی بسیار پیچیده‌ای دارند. بخش زیادی از ارتباطات سیناپسی یک نورون می‌تواند روی دندریت‌های آن تشکیل شود. محل ارتباط عملکردی میان دو سلول عصبی سیناپس (Synapse) نام دارد. در بسیاری از سیناپس‌های شیمیایی، پایانه آکسون نورون پیش‌سیناپسی انتقال‌دهنده عصبی را آزاد می‌کند و گیرنده‌های موجود روی دندریت نورون پس‌سیناپسی به آن پاسخ می‌دهند. انتقال‌دهنده‌های عصبی (Neurotransmitters) با اتصال به گیرنده‌های دندریتی می‌توانند فعالیت الکتریکی غشای نورون را تغییر دهند. برخی از این پیام‌ها تحریکی (Excitatory) هستند و احتمال فعال شدن نورون را افزایش می‌دهند. برخی دیگر مهاری (Inhibitory) هستند و احتمال ایجاد پاسخ الکتریکی را کاهش می‌دهند. تغییرات الکتریکی ایجادشده در دندریت‌ها معمولاً به‌صورت پتانسیل‌های درجه‌بندی‌شده به سمت جسم سلولی و ناحیه آغازین آکسون انتشار پیدا می‌کنند. یک نورون ممکن است در یک زمان تعداد بسیار زیادی ورودی سیناپسی دریافت کند. این ورودی‌ها از نظر شدت، زمان و محل ایجاد با یکدیگر متفاوت هستند. نورون می‌تواند اثر این پیام‌ها را از طریق فرایندی به نام جمع‌شدن یا ادغام سیناپسی (Synaptic Integration) ترکیب کند. اگر نتیجه نهایی ورودی‌های تحریکی و مهاری باعث شود غشای ناحیه آغازین آکسون به آستانه لازم برسد، پتانسیل عمل (Action Potential) ایجاد می‌شود. بنابراین دندریت‌ها در تصمیم عملکردی نورون برای ایجاد یا عدم ایجاد پیام خروجی نقش مهمی دارند. برخلاف آکسون که عمدتاً برای انتقال پیام خروجی در مسافت‌های مختلف تخصص یافته است، دندریت‌ها عمدتاً برای دریافت و پردازش اولیه ورودی‌ها تخصص دارند. با این حال، این تقسیم‌بندی یک توصیف کلی است و فیزیولوژی دندریت‌ها می‌تواند پیچیده‌تر باشد. برخی دندریت‌ها دارای کانال‌های یونی ولتاژوابسته هستند و می‌توانند فعالیت‌های الکتریکی فعال نیز نشان دهند. روی دندریت بسیاری از نورون‌های دستگاه عصبی مرکزی برجستگی‌های کوچکی به نام خارهای دندریتی (Dendritic Spines) وجود دارد. بسیاری از سیناپس‌های تحریکی روی این خارها تشکیل می‌شوند. شکل، تعداد و ویژگی‌های خارهای دندریتی می‌تواند در پاسخ به فعالیت عصبی تغییر کند. این قابلیت با مفهوم انعطاف‌پذیری عصبی (Neuroplasticity) و تغییر قدرت ارتباطات میان نورون‌ها ارتباط دارد. در نتیجه دندریت یک گیرنده ساده و منفعل نیست، بلکه بخشی فعال از سامانه دریافت و پردازش اطلاعات نورون محسوب می‌شود.