کروموزوم
کروموزوم‌ها (Chromosomes) ساختارهایی هستند که ماده ژنتیکی (DNA) را به‌صورت فشرده در داخل سلول‌های یوکاریوتی و پروکاریوتی سازمان‌دهی می‌کنند. در انسان و بسیاری از جانداران یوکاریوتی، کروموزوم‌ها در هسته سلول قرار دارند و در زمان تقسیم سلولی به وضوح قابل مشاهده‌اند.
DNA در حالت عادی به‌صورت رشته‌ای بلند و مارپیچ در هسته قرار دارد، اما هنگام تقسیم سلولی، به کمک پروتئین‌هایی به نام هیستون، به‌شدت پیچ‌خورده و فشرده می‌شود و ساختار مشخصی به نام کروموزوم را تشکیل می‌دهد. این فشرده‌سازی کمک می‌کند تا DNA بدون آسیب و گره‌خوردگی تقسیم شود.
هر کروموزوم از دو بازوی بلند و کوتاه تشکیل شده که از طریق ناحیه‌ای به نام سانترومر (Centromere) به هم متصل‌اند. شکل و موقعیت سانترومر می‌تواند در طبقه‌بندی کروموزوم‌ها مؤثر باشد. انتهای کروموزوم‌ها نیز دارای نواحی ویژه‌ای به نام تلومر (Telomere) هستند که نقش محافظتی دارند و از تخریب یا اتصال غیرعادی انتهای DNA جلوگیری می‌کنند.
در انسان، سلول‌های معمولی (سوماتیک) دارای ۲۳ جفت کروموزوم (مجموعاً ۴۶ عدد) هستند. ۲۲ جفت از آن‌ها اتوزوم هستند و یک جفت نیز کروموزوم جنسی است که جنسیت فرد را تعیین می‌کند: XX در زنان و XY در مردان. تخمک و اسپرم به‌عنوان سلول‌های جنسی، تنها ۲۳ کروموزوم دارند تا پس از لقاح، تعداد دوباره به ۴۶ برسد.
کروموزوم‌ها حامل ژن‌ها هستند، یعنی بخش‌هایی از DNA که دستورالعمل ساخت پروتئین‌ها و تنظیم عملکرد سلول را فراهم می‌کنند. ترتیب قرارگیری ژن‌ها روی کروموزوم خاص و پایدار است. هر تغییر در ساختار یا تعداد کروموزوم‌ها می‌تواند باعث اختلالات ژنتیکی یا بیماری‌ها شود. مثلاً در سندرم داون، فرد دارای سه نسخه از کروموزوم ۲۱ است.
تقسیم سلولی به دو شکل اصلی رخ می‌دهد:
🔒 The rest of this entry is available after free Google sign-in.
Home
Academy
Site Map